Aan de slag met due diligence in de waardeketen
Op weg naar verantwoord ondernemen in de hele waardeketen
Naarmate mondiale toeleveringsketens complexer worden en opereren in een steeds volatielere omgeving, wordt het managen van ESG‑risico’s en ‑effecten in de waardeketen steeds belangrijker. Waar de focus voorheen lag op de eigen activiteiten van een organisatie, zijn veel bedrijven inmiddels begonnen met het identificeren en managen van ESG‑effecten in de volledige waardeketen van hun producten en diensten: van de winning van grondstoffen tot het gebruik van producten door consumenten.
Verantwoord waardeketenmanagement is daarmee een strategische noodzaak geworden, gedreven door regelgeving, verwachtingen van investeerders en de vraag van klanten naar verantwoord ondernemerschap. Tegelijkertijd versterkt transparantie in de waardeketen de weerbaarheid, vermindert het operationele risico’s en kan het zelfs een concurrentievoordeel opleveren.
Toch blijft de waardeketen voor velen een complex en soms ontmoedigend werkterrein. Bedrijven worstelen met vragen als: “Hoe ziet mijn waardeketen er eigenlijk uit? Welke effecten, risico’s en kansen zijn er in mijn waardeketen? Hoe ver reikt mijn verantwoordelijkheid en hoe moet ik deze vraagstukken aanpakken?” Dit zijn cruciale vragen wanneer bedrijven beginnen met het identificeren, voorkomen, beperken en verantwoorden van negatieve effecten op mensenrechten en milieu, zowel binnen de eigen activiteiten als stroomopwaarts en stroomafwaarts in de waardeketen.
In dit whitepaper verkennen we deze vragen en bieden we praktische stappen die je organisatie kan zetten om te zorgen dat de waardeketen geen black box vol risico’s blijft, maar juist een strategische kans wordt voor veerkracht. Je leest wat due diligence in de waardeketen in de praktijk inhoudt, hoe belangrijke EU‑regelgeving samenhangt (CSRD, CSDDD, EUDR en EUFLR) en hoe je due diligence in de waardeketen voor je kunt laten werken én tegelijkertijd voldoet aan de relevante regelgeving.
Due diligence in de waardeketen is noodzakelijk om je onderneming toekomstbestendig te maken
Er bestaat brede consensus dat het aanpakken van negatieve effecten in de waardeketen een fundamentele verantwoordelijkheid is. Organisaties (en de mensen die er werken) willen niet bijdragen aan negatieve effecten zoals kinderarbeid, milieuschade of lonen die niet voorzien in een leefbaar bestaansminimum. De echte uitdaging binnen veel organisaties zit niet in het erkennen van deze verantwoordelijkheid, maar in het vertalen van dit bewustzijn naar concrete, besluitrelevante inzichten en betekenisvolle actie. Interne discussies blijven vaak steken op hetzelfde punt: we weten dat dit belangrijk is, maar is het niet te complex, vaag of kostbaar om prioriteit te geven?
Het verduidelijken van de waarde van due diligence in de waardeketen op alle niveaus van de organisatie is een belangrijke eerste stap. Naast een morele of wettelijke verplichting helpt due diligence in de waardeketen om een belangrijke blinde vlek in het bedrijfsmodel aan te pakken. De grootste effecten, risico’s en kansen voor bedrijven bevinden zich vaak buiten de eigen activiteiten: in stroomopwaartse relaties en stroomafwaartse relaties in de waardeketen. Juist daar ligt de grootste kans om negatieve effecten te verminderen, sociale en milieuresultaten te verbeteren en lange termijn weerbaarheid op te bouwen.
Enkele belangrijke redenen waarom werken met je waardeketen een noodzaak én kans blijft om je onderneming toekomstbestendig te maken:
- Verbeterd risicomanagement – Door mensenrechten‑ en milieurisico’s en ‑effecten in de waardeketen proactief te identificeren voordat zij escaleren, verbeteren organisaties hun risicomanagement. Zij kunnen eerder ingrijpen en plotselinge kosten beperken die samenhangen met verstoringen in de toelevering, productterugroepingen, herstelwerk, juridische procedures, herstelmaatregelen en omzetverlies door reputatieschade. Dit leidt op termijn tot voorspelbaardere en betrouwbaardere operaties.
- Grotere operationele weerbaarheid – Beter inzicht in leveranciers, afhankelijkheden en knelpunten verbetert de leveringscontinuïteit en vermindert de kwetsbaarheid voor verstoringen (bijvoorbeeld geopolitieke gebeurtenissen, klimaateffecten, arbeidskwesties of afhankelijkheid van één leverancier).
- Verminderen van operationele inefficiënties – Het in kaart brengen van de waardeketen brengt vaak structurele inefficiënties aan het licht, zoals onnodige tussenpersonen en vermijdbare transportstappen. Dit kan kansen opleveren voor vereenvoudiging en kostenreductie.
- Nieuwe zakelijke kansen – Inzicht in nieuwe commerciële kansen en samenwerkingen (bijvoorbeeld voorkeursleveranciers, toegang tot nieuwe klanten en samenwerking via sectorinitiatieven) helpt bedrijven concurrerend en innovatief te blijven.
- Grotere kans op het winnen van (publieke) aanbestedingen – Grote bedrijven en overheden verwachten steeds vaker dat leveranciers aantonen dat zij robuuste, risico gebaseerde due diligence in de waardeketen toepassen. Het kunnen onderbouwen hoe effecten worden geïdentificeerd, geprioriteerd en aangepakt, versterkt de positie van een organisatie in concurrerende aanbestedings‑ en concessieprocedures.
- Toegang tot financiering – Due diligence in de waardeketen versterkt de toegang tot duurzame financiering doordat bedrijven kunnen aantonen dat zij aansluiten bij belangrijke verwachtingen van investeerders en kredietverstrekkers, waaronder de minimale waarborgen van de EU‑taxonomie. Sterke due‑diligencesystemen en een controleerbaar bewijsspoor ondersteunen ook rapportages en dialoog binnen kaders voor duurzame financiering, die steeds meer invloed hebben op financieringsvoorwaarden en kapitaalallocatie.
- Voldoen aan regelgeving – Robuuste due diligence en rapportage in de waardeketen helpen bedrijven te voldoen aan steeds strengere EU‑regelgeving, zoals CSRD, CSDDD, EUDR en EUFLR, en verkleinen het risico op boetes, productverboden, terugroepacties, civiele aansprakelijkheid en negatieve assurance‑bevindingen. Het niet voldoen aan deze verwachtingen kan de markttoegang beperken, leiden tot meer toezicht door investeerders en financiers, en uiteindelijk resulteren in het verlies van klanten, aanbestedingen en toegang tot kapitaal.
Mensenrechten en concurrentiekracht gaan hand in hand
Inspanningen om de prestaties van een bedrijf op het gebied van mensenrechten te verbeteren, ook in de waardeketen, worden soms neergezet als een ‘afruil’ met concurrentiekracht. Dat is echter een valse tegenstelling.
Zoals het United Nations Development Programme benadrukt in ‘Human Rights vs. Competitiveness: A False Dilemma?’, zijn bedrijven die proactief mensenrechtenrisico’s aanpakken vaak weerbaarder, genieten zij meer vertrouwen en zijn zij beter voorbereid op toekomstige regelgeving en marktverwachtingen. Sterke mensenrechten-due diligence vermindert niet alleen volatiliteit en beschermt langetermijnwaarde, maar positioneert organisaties ook om te voldoen aan de toenemende eisen van stakeholders.
De kernvraag is daarom niet langer óf je moet handelen, maar hóe je effectief en overtuigend handelt. Lees hier meer over onze waardeketen‑kostenanalyse.
Due diligence in de waardeketen is noodzakelijk om je onderneming toekomstbestendig te maken
Er bestaat brede consensus dat het aanpakken van negatieve effecten in de waardeketen een fundamentele verantwoordelijkheid is. Organisaties (en de mensen die er werken) willen niet bijdragen aan negatieve effecten zoals kinderarbeid, milieuschade of lonen die niet voorzien in een leefbaar bestaansminimum. De echte uitdaging binnen veel organisaties zit niet in het erkennen van deze verantwoordelijkheid, maar in het vertalen van dit bewustzijn naar concrete, besluitrelevante inzichten en betekenisvolle actie. Interne discussies blijven vaak steken op hetzelfde punt: we weten dat dit belangrijk is, maar is het niet te complex, vaag of kostbaar om prioriteit te geven?
Het verduidelijken van de waarde van due diligence in de waardeketen op alle niveaus van de organisatie is een belangrijke eerste stap. Naast een morele of wettelijke verplichting helpt due diligence in de waardeketen om een belangrijke blinde vlek in het bedrijfsmodel aan te pakken. De grootste effecten, risico’s en kansen voor bedrijven bevinden zich vaak buiten de eigen activiteiten: in stroomopwaartse relaties en stroomafwaartse relaties in de waardeketen. Juist daar ligt de grootste kans om negatieve effecten te verminderen, sociale en milieuresultaten te verbeteren en lange termijn weerbaarheid op te bouwen.
Enkele belangrijke redenen waarom werken met je waardeketen een noodzaak én kans blijft om je onderneming toekomstbestendig te maken:
- Verbeterd risicomanagement – Door mensenrechten‑ en milieurisico’s en ‑effecten in de waardeketen proactief te identificeren voordat zij escaleren, verbeteren organisaties hun risicomanagement. Zij kunnen eerder ingrijpen en plotselinge kosten beperken die samenhangen met verstoringen in de toelevering, productterugroepingen, herstelwerk, juridische procedures, herstelmaatregelen en omzetverlies door reputatieschade. Dit leidt op termijn tot voorspelbaardere en betrouwbaardere operaties.
- Grotere operationele weerbaarheid – Beter inzicht in leveranciers, afhankelijkheden en knelpunten verbetert de leveringscontinuïteit en vermindert de kwetsbaarheid voor verstoringen (bijvoorbeeld geopolitieke gebeurtenissen, klimaateffecten, arbeidskwesties of afhankelijkheid van één leverancier).
- Verminderen van operationele inefficiënties – Het in kaart brengen van de waardeketen brengt vaak structurele inefficiënties aan het licht, zoals onnodige tussenpersonen en vermijdbare transportstappen. Dit kan kansen opleveren voor vereenvoudiging en kostenreductie.
- Nieuwe zakelijke kansen – Inzicht in nieuwe commerciële kansen en samenwerkingen (bijvoorbeeld voorkeursleveranciers, toegang tot nieuwe klanten en samenwerking via sectorinitiatieven) helpt bedrijven concurrerend en innovatief te blijven.
- Grotere kans op het winnen van (publieke) aanbestedingen – Grote bedrijven en overheden verwachten steeds vaker dat leveranciers aantonen dat zij robuuste, risico gebaseerde due diligence in de waardeketen toepassen. Het kunnen onderbouwen hoe effecten worden geïdentificeerd, geprioriteerd en aangepakt, versterkt de positie van een organisatie in concurrerende aanbestedings‑ en concessieprocedures.
- Toegang tot financiering – Due diligence in de waardeketen versterkt de toegang tot duurzame financiering doordat bedrijven kunnen aantonen dat zij aansluiten bij belangrijke verwachtingen van investeerders en kredietverstrekkers, waaronder de minimale waarborgen van de EU‑taxonomie. Sterke due‑diligencesystemen en een controleerbaar bewijsspoor ondersteunen ook rapportages en dialoog binnen kaders voor duurzame financiering, die steeds meer invloed hebben op financieringsvoorwaarden en kapitaalallocatie.
- Voldoen aan regelgeving – Robuuste due diligence en rapportage in de waardeketen helpen bedrijven te voldoen aan steeds strengere EU‑regelgeving, zoals CSRD, CSDDD, EUDR en EUFLR, en verkleinen het risico op boetes, productverboden, terugroepacties, civiele aansprakelijkheid en negatieve assurance‑bevindingen. Het niet voldoen aan deze verwachtingen kan de markttoegang beperken, leiden tot meer toezicht door investeerders en financiers, en uiteindelijk resulteren in het verlies van klanten, aanbestedingen en toegang tot kapitaal.
Mensenrechten en concurrentiekracht gaan hand in hand
Inspanningen om de prestaties van een bedrijf op het gebied van mensenrechten te verbeteren, ook in de waardeketen, worden soms neergezet als een ‘afruil’ met concurrentiekracht. Dat is echter een valse tegenstelling.
Zoals het United Nations Development Programme benadrukt in ‘Human Rights vs. Competitiveness: A False Dilemma?’, zijn bedrijven die proactief mensenrechtenrisico’s aanpakken vaak weerbaarder, genieten zij meer vertrouwen en zijn zij beter voorbereid op toekomstige regelgeving en marktverwachtingen. Sterke mensenrechten-due diligence vermindert niet alleen volatiliteit en beschermt langetermijnwaarde, maar positioneert organisaties ook om te voldoen aan de toenemende eisen van stakeholders.
De kernvraag is daarom niet langer óf je moet handelen, maar hóe je effectief en overtuigend handelt. Lees hier meer over onze waardeketen‑kostenanalyse.