Strategie
Een heldere strategie is de basis voor impactmanagement. Waarom doe je wat je doet, voor wie en hoe? Pas als je dit helder voor jouw organisatie in kaart hebt gebracht, kan je ook goed meten of je daadwerkelijk effectief bent. Hoewel veel organisaties dit wel ergens hebben beschreven, is het toch zinvol om dit nog eens kritisch tegen het licht te houden als je impactmanagement aan de slag gaat. Kloppen onze doelstellingen nog? Is de context intussen veranderd? Hanteren we dezelfde definities? Welke aannames doen we?
Welke stappen kun je zetten?
Als je een impactstrategie wilt opstellen of aanscherpen, zijn de volgende stappen van toepassing:
De eerste stap is het expliciet maken van de sociale missie en impactdoelstellingen van de organisatie. Voor sommige organisaties is dit al heel duidelijk. Anderen staan misschien nog helemaal aan het begin, staan op het punt hun koers te wijzigen of merken dat de context van het probleem veranderd is. In dat geval is het zinvol een stevige analyse uit te voeren van het maatschappelijke probleem dat je aan wilt pakken. Het doel hiervan is om beter te begrijpen waar het probleem vandaan komt en wat er nodig is om het op te lossen.
Vervolgens ga je mogelijke oplossingen onderzoeken. Door in gesprek te gaan met stakeholders, experts en je te verdiepen in literatuur, kan je het probleem beter duiden en mogelijke oplossingen vormgeven. Welke bestaande aanpakken zijn effectief en kan je inzetten? Welke activiteiten voer je zelf al uit en behoeven aanpassingen?
Wanneer je na deze analyse voor jezelf duidelijk hebt welke aanpak je gaat inzetten, kun je je impactdoelstellingen formuleren. Deze mogen ambitieus zijn, maar ook realistisch binnen de middelen die je tot je beschikking hebt. Je impactdoelstellingen kan je in de loop van de tijd aanscherpen op basis van onderzoeksresultaten en ervaringen.
Welke tools kun je hiervoor gebruiken?
Theory of Change
Bij Impact House werken we graag met een Theory of Change (ToC), oftewel verandertheorie. In dit model werk je uit hoe je denkt je beoogde doelen te gaan bereiken. Een verandertheorie geeft de oorzakelijke relatie tussen activiteiten en impact heel duidelijk weer. Je brengt visueel in kaart welke effecten optreden als gevolg van jouw activiteiten en hoe die doorwerken naar de impact op de langere termijn. Het uittekenen van zogenaamde veranderketens zorgt voor een overzichtelijk en compleet beeld van jouw aanpak.
Onderdelen Een ToC kun je op verschillende manieren opbouwen en in verschillende vormen uitwerken, maar bestaat altijd uit de volgende onderdelen:
- Input: welke middelen gebruik je om je activiteiten goed te kunnen uitvoeren? (bijvoorbeeld: een trainingsruimte en opgeleide trainers)
- Activiteiten: welke activiteiten onderneem je (bijvoorbeeld: een trainingscyclus of coaching in de praktijk)
- Outputs: wat zijn de directe resultaten van je activiteiten? (bijvoorbeeld: het aantal deelnemers aan een training)
- Directe effecten: wat zijn de veranderingen die volgen uit de outputs? (bijvoorbeeld: de deelnemer aan de training heeft meer kennis of vaardigheden)
- Indirecte effecten: hoe werken de directe effecten door in indirecte effecten (op de langere termijn)? (bijvoorbeeld: meer kans op een baan of meer sociale contacten). Dit zijn vaak de effecten die je hoopt te bereiken. Hoe hoger je komt in de ToC, hoe minder groot je invloed wordt
Als je je ToC opstelt, is het belangrijk om je bewust te zijn van aannames en contextfactoren:
- Aannames vormen de schakel tussen niveaus van effecten. Ze beschrijven de voorwaarden om de gewenste verandering te bereiken.
- Contextfactoren zijn de externe factoren die de effecten van jouw aanpak beïnvloeden. Contextfactoren kunnen positief zijn (enablers) of negatief (disablers).
De onderdelen van een ToC
Externe factoren die de veranderingen beïnvloeden. Kunnen positief zijn (enablers) of negatief (disablers)
Aannames: de schakel tussen niveau's van effecten. Beschrijven de voorwaarden om gewenste verandering te bereiken.
Verandertheorie op diverse organisatieniveau’s
Een verandertheorie kan op diverse niveaus binnen een organisatie worden ontwikkeld. Van de totale organisatie, tot overkoepelende programma’s of specifieke projecten. Deze niveaus sluiten logisch op elkaar aan; een organisatie‑ToC geeft richting, terwijl programma‑ en project‑ToC’s dit verder concretiseren op basis van lokale context. Samen vormen ze één consistent geheel dat van strategie naar uitvoering loopt.
Tips
Een Theory of Change formuleren is een waardevol proces om gezamenlijk te doen. Het zorgt ervoor dat je als team dezelfde visie hebt op de impact die je beoogt.
Ook is het enorm waardevol om stakeholders van buiten je team te betrekken. Zo voorkom je zoveel mogelijk blinde vlekken en vergroot je draagvlak voor jullie verandertheorie.
Pak je strategie er jaarlijks bij: klopt het nog wat er staat of zijn er intussen lessen geleerd waardoor de strategie aanpassingen nodig heeft?
Wil je weten hoe a.s.r. dit proces heeft ervaren? Je leest er meer over in ons artikel.
Voorbeeld: Een impactstrategie helpt een gemeente om helder te maken waar zij voor staat, welke maatschappelijke doelen zij wil bereiken en welk verschil dat moet maken voor inwoners. Een goede impactstrategie sluit aan bij politieke prioriteiten, wettelijke taken en de waarden die in de gemeente belangrijk zijn, zoals leefbaarheid, duurzaamheid en sociale rechtvaardigheid. Door scherp te kiezen in welke thema’s en projecten geïnvesteerd wordt, versterkt de gemeente haar positie en werkt ze aan zichtbare verbeteringen, vooral voor de groepen die dat het hardst nodig hebben. Diezelfde focus vormt de basis voor impactgericht subsidiëren: doordat duidelijk is welke effecten centraal staan, kunnen subsidies gericht worden ingezet op initiatieven die hier echt aan bijdragen. In Tilburg zagen we hoe dit werkte: door eerst de maatschappelijke opgaven te verduidelijken en daarna samen met subsidiepartners te kijken welke activiteiten echt bijdragen aan die doelen, verschoof het gesprek van “wat doen we?” naar “welk verschil maken we?”. Zo versterken impactstrategie en impactgericht subsidiëren elkaar.